0

“Tıp dünyasından ‘sağlıklı’ haber vermek”

FATMA DEMİR, TRT SAĞLIK MUHABİRİ

Muhabirlikte uzmanlaşmanın önemi

2004 yılından beri sadece sağlık haberleri yapıyorum. Bir muhabir olarak uzmanlaşmanın ne kadar önemli olduğunu biliyorum.

Gazeteciliğe ilk başladığınızda genellikle polis/adliye olaylarını takibe verirler sizi. TRT’de ilk işe başladığımda istihbarat şefi beni hemen telsizin başına oturtmuş, “Muhabirlik ilk buradan başlar” demişti. Üniversite 4. sınıftaydım, henüz kadrolu değildim. 1998 yılında kadroya alındım. Başbakanlık Muhabirliği yaptım; hala da akrediteyim.

Daha sonra, muhabirlikte tatmin olmak için mutlaka uzmanlaşmak gerektiğini anladım. Önce eğitim ve sağlık haberlerine bakmaya başladım. Sonra, 2004’te yaşadığım bir olay beni tamamen sağlık haberlerine yöneltti. Çünkü insanlara dokunabiliyorum bu şekilde. İnsanlar için sağlıktan daha önemli bir şey düşünemiyorum. İnsanlara dokunmak beni çok mutlu ediyor.

Özetle, istihbarattan başlayıp sonra farklı alanlara geçebiliyorsunuz. Ancak bunun için uzmanlaşmak çok önemli. Eğer mesleğinizi ciddiye alırsanız habercilikte bir şeyleri kökten değiştirebilirsiniz.

Sağlık haberini kimler yapar?

Sağlık editörleri ve muhabirleri, istihbarat ekipleri, ekler sağlık haberleri yapar. Haberci gözü her zaman sizin gördüğünüzden farklı bir detay arar.

Türkiye’de TRT dışında sağlık haberlerine ayrı bir bölüm olarak bakan bir kanal yok, bu yüzden kendilerine teşekkür ediyorum.

Sağlık muhabiri nasıl olmalı?

Bunu aslında mesleği yaparken öğreniyorsunuz. Doğru ile yanlışı ayırmayı öğrenmek gerekiyor. Doktorlarla konuşarak röportaj yapıyorsunuz, doktorların dilini anlamak çok önemli.

Sağlık çok geniş ve uzmanlaşma gerektiren bir alan. Yapılacak en küçük hata geri dönüşü zor sonuçlar doğurabilmektedir.

Sağlık muhabiri her şeyden önce önüne gelen her bilgiye kuşkulu bir şekilde yaklaşmalıdır.

Bilgi en büyük güçtür. Ancak bilirseniz yanlışı bulursunuz. Sağlık muhabiri önüne gelen hazır bülteni yazan kişi olmamalıdır. Sağlık muhabiri;

  • Sağlık sistemini iyi bilmelidir.
  • Her an ulaşabileceği kaynakları olmalıdır.
  • Sürekli yeni teknolojiler ve hastalıklar konusunda kendini geliştirmelidir.
  • Bir haberin sorumluluğunu taşımayı bilmelidir.
  • Aynı zamanda sorgulamayı bilmelidir. Şu anda basına baktığımızda okuyucularda hiç sorgulama yok gibi. Yazılanların neredeyse hepsi doğru olarak algılanıyor. Doğru bilgiyi ulaştırmak bizim için çok önemli.

Sağlık haberleri neden ilgi çeker?

Sağlık haberleri gazeteler ve internette en çok okunan, televizyonlarda en çok izlenen haberler. Çünkü hepimiz hastalanıyoruz. Herkesin ailesinde kronik hastalığı olan biri var. Onunla ilgili haber gördüğümüzde ilgimizi çekiyor.

Sağlık alanındaki gelişmeleri insanlar medyadan takip ediyor. Medya da insanların bu ilgisine karşılık veriyor. Bir araştırmaya göre “basında çıkan haberler arasında sağlık haberlerinin okunma oranı” yüzde 14’lük bir payla ilk sırada yer almakta.

Sağlık haberlerindeki çıkmazlardan biri de mucize

Özellikle çağın hastalığı kanserle ilgili ‘’Mucize’’ kelimesi sıklıkla kullanılmaktadır. Tıpta, bilimde mucize diye bir şey yoktur. Bu noktada sağlık muhabirine büyük görevler düşüyor.

Yurtdışında hiçbir gazetenin takip etmeyeceği bir haber Türkiye’de manşet olabiliyor.

Peki sağlık haberciliğinde verilere nasıl ulaşılır?

Sağlık verilerinin toplandığı yer Sağlık Bakanlığıdır. Yapılacak haberlerle ilgili buradan bilgi almak en doğrusudur. Zira, 1 Eylül 2013 tarihinden itibaren üniversite hastaneleri ve  özel sağlık kuruluşları tanı ve tedavi hizmeti verdikleri hastalara ilişkin tüm verileri Sağlık Bakanlığına göndermek durumundadır.

Kaynak da mutlaka belirtilmeli, haber sansasyonel olmamalıdır.

Ben genelde üniversite ve devlet hastanelerine gidiyorum. İnsanların büyük bir bölümü devlet ve üniversite hastanelerine gidiyorlar. O yüzden oralarda neler olup bittiğini bilmek gerekiyor.

TRT dışında muhabirlerin devlet hastanelerine uğramaları için skandal bir haber olması gerekiyor. Genelde özel doktorlarla görüşüyor diğer haberciler.

Sağlık haberi yaparken hangi doktordan görüş almak gerekir?

Görüş alınacak doktor her şeyden önce alanının uzmanı olmalıdır. Günümüzde bazı hekimler daha çok ilgi çektiğini bildikleri için kendi alanları dışında da görüş verebilmektedir. Medyada akademik ünvan önemlidir. Yakın bir tarihe kadar Anadolu Ajansı ünvanı profesör olmayan doktorlardan görüş almamaktaydı. Bu konu ise tartışmaya açıktır. Bilgili olduğuna emin olduğunuz ve ünvanı profesör olmayan doktorlardan da görüş alınabilir.

Ayrıca belirtmekte fayda var; pek çok doktor basın danışmanları ile çalışmaktadır. Basın danışmanları da her ay çalıştıkları hekimle bazı konular üzerine  basın bülteni hazırlamaktadır. Bu bültenler basın mensubunun önüne hazır bir şekilde gelmektedir. Çoğu muhabir de önüne gelen bülteni pek fazla sorgulamadan yayına vermektedir. Hazır bültenlerde doktoru sizin seçmenize imkan yoktur. Bu durum bazen de muhabir üzerinde baskı unsuru olabilmektedir.

Özetle, sağlık muhabiri sıkça doktorlardan görüş alır. Peki medya hangi doktoru tercih eder? İş birliği yapan, sorulara hızlı yanıt veren, kapsamlı ve odaklı bilgi veren, örnekleyen… Medya hangi doktoru sevmez? Asık suratlı ve “Vaktim yok” diyen; Latince ve/veya İngilizce konuşan…

TV haberi ve yazılı haberler birbirinden farklıdır!

Televizyon haberlerinde görsellik önemlidir, bir görüntü ile her şeyi anlatmanız mümkün olabilmektedir; o yüzden kurgusu farklı olur. Görüş aldığınız hekimlerin akıcı ve herkesin anlayacağı dilden konuşması verilecek mesaj açısından büyük önem taşımaktadır. Yazılı basında ise haberler çok daha detaylıdır.

Nitelikli sağlık haberinin özellikleri nasıl olmalı?

Haberde kaynak belirtilmeli. Muhabir objektif olmalı ve insanları yanlış yönlendirecek bilgilerden ve görüntülerden uzak durulmalı, yorumdan kaçınılmalıdır. Haber sansasyonel olmamalıdır.

İki haberin arasındaki fark çok önemli, haberin nasıl verildiği önem kazanıyor. Haberi yanlış sunarak yanlış anlaşılmalara mahal vermemeliyiz.

Teknoloji ve medya

Ben 1998 yılında üniversitede 3. sınıftayken stajyer olarak işe başladığımda kurumda hala daktiloyla haber yapılıyordu. Kısa zamanda teknoloji ile çok şey değişti. Teknolojik imkanlar bize çok yarar sağladı, çünkü habercilik hız demektir. TRT de bu tür gelişmelere çok çabuk uyum sağladı.

Soru: Son 20 senede sağlık haberleri daha da önemli olacak mı? Bizim nesil gittikçe yaşlanıyor.

Cevap: Evet haklısınız, Türkiye nüfusu gittikçe yaşlanmakta, yaşlılık da hastalığı beraberinde getiriyor. Belki de Başbakan bu yüzden üç çocuk yapmanın gerekliliğini vurguluyor.

Sağlık pahalı bir sektör, Türkiye’de Avrupa ülkelerine göre çok daha ilerleme var. Ben sağlık haberlerinin insanlık var olduğu sürece daima önemli olacağını düşünüyorum.

Bundan sonrası için halkı bilinçlendirmek önemli ve toplumu korumak için bu tür haberlere önem verilmeli.

Şu aşamadan sonra sağlık haberciliği daha çok önem kazanacak ve branşlaşma artacak.

Soru: İnternet sitelerinde sağlık haberciliğinde pratik bilgiler görüyoruz, hangi bitki ne işe yarar gibi. Siz nasıl değerlendiriyorsunuz bu durumu?

Cevap: İnternet sitelerinde pratik bilgiler var, kaynak yoktur ama çok okunur. Fakat uzmanların verdiği haberler daha az okunur. Bence internette düzenleme yapılması gerekiyor. Özellikle verilen bilgiler insanların ilgisini çekiyor.

Bu yüzden okuyucuların da dikkatli ve seçici olması gerekiyor. Çünkü internette denetleme yok, çok fazla bilgi ve bilgi kirliliği var. Bu haberler zaten çoğu zaman reklam amaçlı yapılıyor.

Soru: Avrupa ve Türkiye arasında sağlık haberciliğinde farklar nelerdir?

Cevap: BBC’nin doktor danışmanları var. Sürekli bilimsel makaleleri takip ediyorlar. Haber değeri taşıyan konuları alıp muhabirlere getiriyor. Türkiye’de PR ajansları var, genelde onların yönlendirmesiyle sağlık haberleri yapılıyor.

Soru: Bu anlattıklarınıza bakarak TRT’de çıkan sağlık haberlerine güvenebilir miyiz?

Cevap: En azından kendi yaptığım haberlere, görüş aldığım doktorlara dikkat ediyorum. Özellikle işini ciddiye alan, insanları bilinçlendirmeye çalışan kişilerden görüş almaya gayret ediyorum.